Özbekistan’da ipek sektöründe zorla çalıştırma iddiası: Çiftçiler tehdit ediliyor, emeklerinin karşılığını alamıyor

Özbekistan'da ipek böcekçiliği sektöründe zorla çalıştırma ve emek sömürüsünün devam ettiği öne sürüldü. İnsan Hakları İçin Özbek Forumu tarafından yayımlanan raporda, çiftçilerin devletin üretim kotalarını yerine getirmeye zorlandığı, karşı çıkanların ise topraklarını kaybetmekle tehdit edildiği belirtildi.

featured
Özet, NİDAİ’ın yapay zekâ desteğiyle oluşturuldu.
Almanya merkezli İnsan Hakları İçin Özbek Forumu'nun 19 Kasım'da yayımladığı rapora göre, Özbekistan'ın ipek üretim sektöründe çiftçiler ve evlerinde koza üreten aileler ağır baskı ve zorla çalıştırma uygulamalarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Üç yıl süren araştırmalar sonucunda hazırlanan raporda,…
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:

Özbekistan’ın önemli tarım ve ihracat sektörlerinden biri olan ipek üretiminde zorla çalıştırma ve ekonomik sömürü iddiaları gündeme geldi. Almanya merkezli İnsan Hakları İçin Özbek Forumu (Uzbek Forum for Human Rights), 19 Kasım’da yayımladığı yeni raporunda, ülkedeki ipekçilik sektöründe çiftçilerin ve evlerinde ipek böceği yetiştiren ailelerin ağır baskılarla karşı karşıya kaldığını bildirdi.

“Reddetmek Mümkün Değil: Özbekistan’ın İpek Sektöründe Zorla Çalıştırma ve Sömürü” başlıklı raporda, yerel yönetimlerin ve güvenlik birimlerinin üretim sürecine müdahil olduğu, çiftçilerin ise yeterli ücret almadan ipek böceği yetiştirmeye zorlandığı ileri sürüldü.

Üç yıllık araştırmada 85 kişiyle görüşüldü

Raporda yer alan bulgular, Özbekistan’ın beş bölgesi ile özerk Karakalpakistan Cumhuriyeti’ndeki 21 ilçede üç yıl boyunca yürütülen izleme çalışmalarına dayanıyor.

Araştırma kapsamında ipek böceği yetiştiren çiftçiler, evlerinde koza üreten aileler ve ipek sanayisinde faaliyet gösteren işletmelerin temsilcileriyle toplam 85 görüşme gerçekleştirildi. Ayrıca sektörle ilgili resmî belgeler ve üreticilerin sosyal medya paylaşımları da incelendi.

Araştırmaya göre, pamuk ve tahıl üretimi yapan çiftçiler, yerel yöneticiler tarafından ipek işleme tesisleriyle sözleşme imzalamaya zorlandıklarını anlattı. İpek böceği yetiştirmeyi reddeden veya belirlenen üretim kotasını karşılayamayan çiftçilerin üzerindeki baskının artırıldığı, bazı çiftçilerin arazi kiralama sözleşmelerinin iptal edilmesiyle tehdit edildiği ve kimi durumlarda fiziksel güç kullanıldığı iddia edildi.

Raporda, belirlenen miktarda koza teslim eden bazı çiftçilerin hiç ödeme alamadığı, ödeme yapılan durumlarda ise kazancın üretim maliyetlerini dahi karşılamadığı ifade edildi.

Evlerinde üretim yapan aileler de baskı altında

Rapora göre, yalnızca tarımsal işletmeler değil, evlerinde ipek böceği yetiştirerek geçimini sağlamaya çalışan aileler de ciddi sorunlarla karşılaşıyor.

İpek böceği yetiştiriciliği, günün her saatinde bakım ve dikkat gerektiren yoğun bir çalışma süreci olarak biliniyor. Üretim sırasında yapılacak küçük bir hata, bütün ipek böceği partisinin kaybedilmesine neden olabiliyor.

Araştırmada, bazı ailelere tarım yapmak veya hayvancılıkla uğraşmak amacıyla arazi kullanma izni verildiği, ancak bunun karşılığında dut ağacı dikmeleri ve belirlenen miktarda koza üretmeleri şartının getirildiği belirtildi.

Bu şartları yerine getiremeyen ailelerin arazi kiralama haklarını kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığı kaydedildi. Üreticilerin önemli bir bölümü, harcanan emek ve yapılan masraflar dikkate alındığında ipek böcekçiliğinin kendileri için ekonomik bir kazanç sağlamadığını, başka seçenekleri olsa bu işi yapmak istemeyeceklerini dile getirdi.

Fiyatı belirtilmeyen sözleşmelere imza attırıldığı öne sürüldü

Raporda dikkat çeken bir diğer iddia ise üreticilere imzalatılan sözleşmelerle ilgili oldu.

Çiftçilerin ve evlerinde koza üreten ailelerin, ürünün alım fiyatının belirtilmediği boş sözleşme formlarını imzalamaya zorlandıkları aktarıldı. Sözleşme nüshalarının ise yetkililer tarafından Tarım Bakanlığında kayıt işlemi yapılacağı gerekçesiyle alıkonulduğu ifade edildi.

Bu uygulamaların üreticileri ekonomik açıdan güvencesiz bıraktığı ve emeklerinin karşılığını almalarını zorlaştırdığı değerlendirildi.

Devlet üretim hedeflerini ve fiyatları belirliyor

Özbekistan’da ipekçilik sektörü 2017 yılında yeniden yapılandırılarak küme (klaster) sistemine geçirilmişti. Ancak rapora göre devlet, sektördeki belirleyici rolünü hâlâ sürdürüyor.

Hükümet, ipek işleme tesislerinin ham madde ihtiyacını karşılamak amacıyla ülke genelinde ne kadar koza üretileceğini belirliyor. Ayrıca Özbekipaksanoat Birliği tarafından belirlenen koza alım fiyatları da devletin onayından geçiyor.

Yerel yöneticilerin merkezî yönetim tarafından belirlenen üretim hedeflerini yerine getirmek zorunda olması, rapor yazarlarına göre çiftçiler üzerinde baskı oluşturuyor ve zorla çalıştırma uygulamalarının devam etmesine zemin hazırlıyor.

Özbekistan ipek ihracatında önemli bir konumda

İpekçilik, Özbekistan ekonomisinin en eski geleneksel sektörlerinden biri olmasının yanı sıra stratejik tarım ve ihracat alanları arasında yer alıyor.

Ülke, dut ipek böceği kozası üretiminde Çin ve Hindistan’ın ardından dünyada üçüncü sırada bulunuyor. Özbekistan, 2025 yılında başta Vietnam, Güney Kore, Çin, Türkiye ve Hindistan olmak üzere çeşitli ülkelere 87 milyon dolarlık ipekçilik ürünü ihraç etti.

Ancak insan hakları kuruluşuna göre, üretimde zorla çalıştırma iddialarının devam etmesi, Özbekistan’ın uluslararası pazarlardaki konumunu ve ihracat potansiyelini olumsuz etkileyebilir.

ABD ve Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülkenin zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatını yasaklayan düzenlemeler üzerinde durması, bu iddiaları Özbekistan açısından daha da önemli hâle getiriyor.

İnsan hakları kuruluşundan Taşkent yönetimine çağrı

İnsan Hakları İçin Özbek Forumu Başkanı Umida Niyazova, Özbekistan’ın 2021 yılında pamuk sektöründe devlet eliyle zorla çalıştırmaya son verme taahhüdünü yerine getirdiğini hatırlatarak, benzer reformların ipekçilik sektöründe de hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.

Niyazova’ya göre, zorunlu üretim kotaları ve idari denetim mekanizmaları kaldırılmadığı sürece çiftçiler üzerindeki baskının sona ermesi mümkün görünmüyor. Mevcut sistemin, özel ipek fabrikalarına düşük maliyetli ham madde sağlarken üreticilerin emeğinin karşılığını almasını engellediği ileri sürülüyor.

Forum, Özbekistan yönetimine zorla çalıştırma uygulamalarını sona erdirme, çiftçilere zorunlu üretim hedefleri dayatılmasını kaldırma ve üreticilerin arazi kullanım haklarını güvence altına alma çağrısında bulundu.

Kuruluş ayrıca ipekçilik işletmelerinin üreticilere insana yakışır çalışma koşulları sağlamasını ve harcanan emeğin karşılığında adil ücret ödemesini güvence altına alacak düzenlemelerin yapılmasını istedi.

Zorla Çalıştırmaya Karşı Adım
thumbnail

AB’den Uygur zorla çalıştırma ürünlerine karşı tarihi adım: Yeni düzenleme 2027’de yürürlüğe giriyor

Haberi görüntüle

Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Abone olarak Gizlilik Politikası metnini kabul etmiş olursunuz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Akşam Kapanışı 4 Ağustos 2026 akşam Haber Bülteni
Giriş Yap

Haber Nida ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

NİDAİ ile Sohbet Et

NİDAİ ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı

Merhaba, Ziyaretçi 👋

Bugün nasıl yardımcı olabilirim?

Türk Dünyası Özbekistan’da ipek sektöründe zorla çalıştırma iddiası: Çiftçiler tehdit ediliyor, emeklerinin karşılığını alamıyor

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir