Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da Uygur halkına yönelik politikaları kapsamında çocukların ailelerini gözetlemeye yönlendirildiğine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıktı. Radio Free Asia’nın (RFA) 20 Kasım 2026 tarihli haberinde, Hoten bölgesinde yürütülen telefon görüşmelerine dayanılarak, öğrencilerin aileleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılmaya devam edildiği aktarıldı.
Haberde, geçmişte Uygur çocuklarından ailelerinin dinî inançları ve ibadetleri hakkında bilgi istenirken, son yıllarda bu uygulamanın evlerde ve toplumda Çince kullanımının denetlenmesi yönünde genişletildiği belirtildi.
18 bin öğrenciye denetçilik görevi verildi
Hoten Bölge Eğitim Müdürlüğünün 12 Kasım 2024 tarihinde yayımladığı resmî açıklamada, “Küçük eller büyük ellere rehberlik ediyor, ortak ulusal dili birlikte öğreniyoruz” adlı program kapsamında 18 bin ilkokul ve ortaokul öğrencisinin “toplumda ortak ulusal dilin yaygınlaştırılması denetçisi” olarak görevlendirildiği duyurulmuştu.
Çin yönetimi programın amacını toplumda uygun bir dil ortamı oluşturmak ve ortak ulusal dilin kullanımını yaygınlaştırmak şeklinde açıklamıştı.
Ancak RFA’nın Hoten’de yaptığı telefon görüşmelerinde ulaşılan köy polisleri, söz konusu öğrencilerden ailelerinin durumu hakkında bilgi aldıklarını ifade etti. Habere göre bu bilgiler, aile üyelerinin düşünce yapısını ve siyasi-ideolojik tutumlarını değerlendirmek amacıyla kullanılıyor.
Polisler çocuklarla iş birliğini en etkili yöntem olarak görüyor
RFA’nın ulaştığı bir başka polis görevlisi ise gözaltında bulunan kişilerin ailelerinin düşünce durumunu öğrenmenin önemli olduğunu savundu.
Polis görevlisi, bu bilgilere ulaşmanın en etkili yolunun ailedeki çocuklarla iş birliği yapmak olduğunu ileri sürdü.
Bu açıklamalar, çocukların yalnızca dil politikalarının uygulanmasında değil, ailelerin ve yakın çevrenin izlenmesinde de bir araç olarak kullanıldığı yönündeki endişeleri artırdı.
312 bin 400 katılım kaydedildi
Hoten Bölge Eğitim Müdürlüğünün 5 Şubat 2026 tarihli açıklamasında, “Küçük eller büyük ellere rehberlik ediyor” programı aracılığıyla ortak ulusal dili öğrenme faaliyetlerine toplam 312 bin 400 kişi-katılım sağlandığı bildirildi.
30 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan başka bir resmî açıklamada ise 18 bin öğrencinin denetçi olarak görevlendirilmesi yeniden gündeme getirildi.
Aynı açıklamada, “öğrencinin aileye rehberlik etmesi, ailenin de toplumu etkilemesi” modelinin uygulandığı vurgulandı.
Uygulamanın geçmişi dinî hayatın gözetlenmesine dayanıyor
Uygur çocuklarının aileleri hakkında bilgi vermeye zorlandığına ilişkin iddiaların yeni olmadığına dikkat çekilen haberde, önceki yıllarda da benzer uygulamaların belgelendiği hatırlatıldı.
Çin İnsan Hakları Savunucuları Ağı’nın 2018 yılında Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi’ne sunduğu raporda, Uygur öğrencilerin aile üyelerinin dinî görüşlerini ve faaliyetlerini okula bildirmeleri yönünde baskıyla karşılaştıkları belirtilmişti. Toplanan bilgilerin kamu güvenliği birimlerine aktarıldığı da raporda yer almıştı.
ABD’nin 2023 Uluslararası Din Özgürlüğü Raporu’nda da polislerin Ramazan ayında Uygur çocuklarına anne ve babalarının oruç tutup tutmadığını sorduğu ve bilgi sağlayan ağlardan yararlandığı kaydedilmişti.
Pekin yönetimi uygulamayı farklı gerekçelerle savunuyor
Çin yönetimi söz konusu politikaları çocukları dinî aşırılıktan koruma, ortak ulusal dili yaygınlaştırma ve Çin ulusunun ortak kimliğini güçlendirme gerekçeleriyle savunuyor.
Ancak RFA’nın haberinde yer alan bilgiler, uygulamanın yıllar içinde farklı biçimlere bürünmesine rağmen Uygur çocuklarının aile içindeki ve toplumsal çevredeki davranışları izlemek için kullanılmasına dayanan sistemin devam ettiğine işaret ediyor.
Uygur çocuklarının aileleriyle olan güven ilişkisini zedeleyebilecek bu uygulamalar, çocuk hakları, aile mahremiyeti, din ve kültür özgürlüğü açısından ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Doğu Türkistan’da eğitim ve dil politikaları çerçevesinde yürütülen uygulamaların, çocukların aileleri üzerindeki gözetim mekanizmasının bir parçasına dönüştürülmesi yönündeki iddialar uluslararası insan hakları çevrelerinin gündemindeki yerini koruyor.



















