Çin yönetiminin Uygur Türklerine yönelik politikaları uluslararası kamuoyunda tartışılmaya devam ederken, Uygur sivil toplum kuruluşları ABD’nin Pekin’e sağladığı ayrıcalıklı ticaret statüsünün sona erdirilmesi için girişimlerini yoğunlaştırdı.
16 Kasım 2026 tarihinde ABD’nin başkenti Washington DC’deki National Press Building’de düzenlenen basın toplantısında Uygur sivil toplum temsilcileri, Çin’in Kalıcı Normal Ticari İlişkiler (Permanent Normal Trade Relations – PNTR) statüsünün kaldırılmasını talep etti.
Yeni kurulan China Freedom Alliance (Çin Özgürlük İttifakı) ve üyesi kuruluşlar tarafından organize edilen toplantıda, Çin Komünist Partisi yönetiminin insan hakları politikaları ile ABD’nin Çin’e yönelik ticaret politikası arasındaki ilişki ele alındı.
Toplantıya Uygur Akademisi temsilcisi Abdulhamit Karahan, Uygur Hareketi (Campaign for Uyghurs) Başkanı Ruşen Abbas ve Uygur İnsan Hakları Projesi (Uyghur Human Rights Project) İcra Direktörü Ömer Kanat katıldı.
“ABD’nin ticaret politikası insan hakları taahhütleriyle uyumlu olmalı”
Toplantıda Uygur Akademisi Başkanı Dr. Rişat Abbas adına konuşan Abdulhamit Karahan, ABD’nin ticaret politikalarının ülkenin insan hakları konusundaki taahhütlerini yansıtması gerektiğini belirtti.
Karahan, Çin Komünist Partisi yönetiminin Uygur Türklerine, Tibetlilere, Hong Kong halkına, Falun Gong mensuplarına, Müslümanlara ve Hristiyanlara yönelik uygulamalarından dolayı hesap vermesi gerektiğini ifade etti.
ABD’nin Çin ile ekonomik ilişkilerini belirlerken insan hakları ihlallerini göz ardı etmemesi gerektiğini vurgulayan Karahan, ticari çıkarların temel hak ve özgürlüklerin önüne geçirilmemesi çağrısında bulundu.
Uygur temsilcileri, Çin’e sağlanan ayrıcalıklı ticaret statüsünün devam etmesinin Pekin yönetiminin insan hakları sicilinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek Washington’un bu konuda somut adım atmasını istedi.
Uygur kuruluşları ticaret ile insan hakları arasında bağ kurulmasını istiyor
Basın toplantısında söz alan Uygur sivil toplum temsilcileri, Çin ile sürdürülen ticari ilişkilerin din özgürlüğü, azınlık hakları ve temel insan hakları konularındaki gelişmeler dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Katılımcılara göre ekonomik ilişkiler, Çin yönetiminin farklı topluluklara yönelik politikalarının uluslararası alanda görmezden gelinmesine yol açmamalı.
Bu çerçevede ABD’nin Çin’e tanıdığı PNTR statüsünün kaldırılması, yalnızca bir ticaret politikası değişikliği değil, aynı zamanda insan hakları konusundaki yaklaşımın ekonomik ilişkilere yansıtılması bakımından da önem taşıyor.
Toplantıda, özellikle Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerinin yaşadığı sorunların uluslararası ticaret politikalarının belirlenmesinde dikkate alınması gerektiği vurgulandı.
Samuel Brownback’e teşekkür
Toplantıya katılan kuruluşlar, eski ABD Uluslararası Din Özgürlüğü Büyükelçisi Samuel Brownback’e de desteklerinden dolayı teşekkür etti.
Brownback’in Çin’in PNTR statüsünün kaldırılması yönündeki çağrıya verdiği destek, ittifak temsilcileri tarafından memnuniyetle karşılandı.
Uygur kuruluşları, uluslararası din özgürlüğü ve insan hakları alanında faaliyet gösteren isimlerin desteğinin, Çin yönetiminin politikalarına karşı yürütülen girişimlerin güçlendirilmesi açısından önemli olduğunu belirtti.
Çin’in ayrıcalıklı ticaret statüsü tartışılıyor
ABD’nin Çin’e verdiği Kalıcı Normal Ticari İlişkiler statüsü, iki ülke arasındaki ticarette daha düşük ve öngörülebilir gümrük tarifelerinin uygulanmasını sağlıyor.
Çin, 2001 yılında Dünya Ticaret Örgütüne katılmasının ardından ABD ile ticari ilişkilerinde bu statüden yararlanmaya başladı. PNTR statüsünün kaldırılması hâlinde Çin’den ABD’ye ithal edilen ürünlere daha yüksek gümrük tarifeleri uygulanmasının önü açılabilecek.
ABD’de Çin’in ticaret statüsünün yeniden değerlendirilmesi yönündeki tartışmalar da devam ediyor. Demokrat Senatör Tammy Baldwin, 17 Kasım 2026 tarihinde Çin’in ayrıcalıklı ticaret statüsünü sona erdirmeyi amaçlayan bir yasa tasarısı sundu.
“Ending China’s Special Treatment Act of 2026” adı verilen tasarı, Çin’in PNTR statüsünün yürürlüğe girmesinden bir yıl sonra sona erdirilmesini ve Çin menşeli ürünlere daha yüksek tarifeler uygulanmasını öngörüyor.
Böylece Uygur kuruluşlarının Washington’da dile getirdiği talep, ABD Kongresi’nde de devam eden ticaret politikası tartışmalarıyla aynı döneme denk geldi.
“Ticari çıkarlar insan haklarının önüne geçmemeli”
Washington’daki toplantı, Uygur sivil toplum kuruluşlarının Doğu Türkistan’daki insan hakları sorunlarını uluslararası ekonomik ilişkilerin gündemine taşıma çabalarının yeni bir adımı olarak değerlendiriliyor.
China Freedom Alliance ve bünyesindeki kuruluşlar, ABD’nin Çin’e yönelik ticaret politikasını yeniden şekillendirmesini ve Pekin yönetimine sağlanan ayrıcalıkların insan hakları yükümlülükleri çerçevesinde gözden geçirilmesini istiyor.
Uygur temsilcilerinin ortak çağrısı ise açık: Çin ile yürütülen ekonomik ve ticari ilişkiler, Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerinin ve diğer toplulukların temel hak ve özgürlüklerine ilişkin kaygılardan ayrı tutulmamalı.






















