İşgalci Çin yönetiminin Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik dinî ve kültürel kısıtlamaları yeni bir düzenlemeyle daha da genişletiliyor. Sözde Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde kabul edilen yeni Aile Eğitiminin Teşvik Edilmesi Yönetmeliği, çocukların dinî inanç edinmesini ve dinî faaliyetlere katılmasını engelleyen hükümler içeriyor.
Bölgesel Halk Kongresi Daimî Komitesi tarafından 23 Eylül 2026 tarihinde kabul edilen düzenlemenin, 1 Aralık 2026 itibarıyla yürürlüğe gireceği açıklandı. Yönetmelik, 12 Kasım’da Urumçi’de gerçekleştirilen basın toplantısında kamuoyuna tanıtıldı.
Çocuklara ateizm eğitimi verilmesi öngörülüyor
Yeni düzenlemenin özellikle 20. maddesi, ailelerin, okulların ve toplumun çocukların yetiştirilmesinde ortak sorumluluk üstlenmesini öngörüyor. Ancak bu sorumluluk kapsamında çocuklara Çin Komünist Partisi’ne, ülkeye ve Çin ulusuna bağlılık bilincinin kazandırılması da bulunuyor.
Söz konusu maddeyle çocukların Çinceyi öğrenmesi ve kullanması, ulusal birlik ve etnik dayanışma anlayışının geliştirilmesi, farklı etnik gruplar arasında bütünleşmenin teşvik edilmesi hedefleniyor.
Düzenlemenin dikkat çeken hükümlerinden biri ise çocuklara ateizm eğitimi verilmesini ve ayrılıkçılığa karşı ideolojik eğitim uygulanmasını öngörmesi.
Aynı maddede hiçbir kurumun veya kişinin çocukları dinî inanç benimsemeye ya da dinî faaliyetlere katılmaya yönlendiremeyeceği, zorlayamayacağı veya teşvik edemeyeceği belirtiliyor.
Ebeveynler de yasal yaptırımla karşılaşabilecek
Yönetmelik yalnızca okulları ve kamu kurumlarını değil, aileleri de doğrudan ilgilendiriyor. Düzenlemenin 30. maddesi, çocukları dinî inanç edinmeye veya dinî faaliyetlere katılmaya yönlendiren, teşvik eden ya da zorlayan ebeveyn ve vasiler açısından hukuki sorumluluk öngörüyor.
Bu hüküm, Uygur ailelerinin çocuklarına kendi dinî inançlarını aktarması ve aile ortamında dinî eğitim vermesi konusunda ciddi endişelere yol açıyor.
Yeni sistemde aile eğitiminin denetlenmesi yalnızca eğitim kurumlarıyla sınırlı tutulmuyor. Yerel yönetimler, mahalle ve köy komiteleri, kamu güvenliği birimleri, savcılıklar ve mahkemeler de aile eğitiminin yönlendirilmesi ve denetlenmesi sürecine dâhil ediliyor.
Uygur kimliği ve dinî özgürlükler üzerindeki baskı derinleşiyor
Düzenlemenin en fazla tartışma yaratması beklenen yönü, çocukların dinî ve kültürel kimliklerini ailelerinden öğrenme imkânını sınırlandırması.
Özellikle Müslüman Uygur Türkleri açısından İslam inancı, yalnızca bireysel bir ibadet alanı değil, aynı zamanda tarihî ve kültürel kimliğin önemli bir parçası niteliği taşıyor. Aile içinde dinî bilgilerin aktarılmasının kısıtlanması, bu kimliğin gelecek nesillere taşınmasını da doğrudan etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Düzenlemede Çince ve Çin ulusal kimliğinin güçlendirilmesine açık biçimde yer verilirken Uygur Türkçesinin, İslam inancının ve Uygur kültürel mirasının aile eğitimi kapsamında korunmasına yönelik benzer güvencelerin bulunmaması dikkat çekiyor.
Uluslararası insan hakları standartları bakımından da tartışmalı olan bu yaklaşım, çocukların din ve vicdan özgürlüğü, azınlık kimliğini yaşatma hakkı ve ebeveynlerin çocuklarının dinî ve ahlaki eğitimini kendi inançları doğrultusunda şekillendirme özgürlüğü açısından önemli soru işaretleri doğuruyor.
1 Aralık’ta yeni dönem başlıyor
23 Eylül’de kabul edilen ve 1 Aralık’ta yürürlüğe girecek olan yönetmelik, Doğu Türkistan’da aile hayatı, eğitim ve dinî özgürlükler üzerindeki devlet denetimini daha kapsamlı bir hukuki çerçeveye taşıyor.
Çocukların dinî faaliyetlere katılımının yasaklanması, ateizm eğitiminin teşvik edilmesi ve ebeveynlerin dinî eğitim konusundaki sorumluluklarının yaptırım kapsamına alınması, Uygur Türklerinin dinî ve kültürel kimliğinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından yeni bir dönemin habercisi olarak görülüyor.




















