Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik baskıların hukuk sistemi üzerinden de sürdürüldüğüne ilişkin dikkat çekici bilgiler ortaya çıktı. Kashgar Times’ın 12 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı araştırmaya göre, Çin yönetiminin resmî internet sitelerinde yayımlanan idari yaptırım kararları, yedi Uygur Türkü avukatın ağır hapis cezalarına mahkûm edildiğini ve avukatlık ruhsatlarının iptal edildiğini belgeledi.
Araştırmada, Uygur Özerk Bölgesi Adalet Bakanlığı tarafından 2019 ve 2021 yıllarında yayımlanan resmî kararlar incelendi. Söz konusu belgelerde avukatların mahkûmiyet kararları, yöneltilen suçlamalar, hapis süreleri, para cezaları ve siyasi haklardan yoksun bırakılma hükümleri ayrıntılı biçimde yer aldı.
Belgeler, Uygur avukatların yalnızca mesleklerini kaybetmekle kalmadığını, aynı zamanda son derece ağır cezalarla karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
ÇİN’İN RESMÎ BELGELERİNDE 7 UYGUR AVUKATIN İSMİ
Kashgar Times’ın yayımladığı araştırmada, Çin yönetiminin resmî kayıtlarında mahkûmiyetleri ve meslekten çıkarılmaları belgelenen şu yedi avukatın isimleri sıralandı:
1. Yasin Tohti: 16 yıl 6 ay hapis
Xinjiang Yuanxin Hukuk Bürosunda görev yapan Yasin Tohti, 14 Şubat 2018 tarihinde Bay İlçe Halk Mahkemesi tarafından mahkûm edildi.
Tohti’ye yöneltilen suçlamalar arasında etnik nefreti ve ayrımcılığı körüklemek, toplumsal düzeni bozmak amacıyla kalabalık toplamak ve kavga çıkarmak gibi suçlamalar bulunuyordu.
Mahkeme, Yasin Tohti’yi 16 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırırken 4 yıl boyunca siyasi haklardan yoksun bırakılmasına da karar verdi.
Uygur Özerk Bölgesi Adalet Bakanlığı, 14 Haziran 2019 tarihinde avukatlık ruhsatını iptal etti.
2. Davut Tursun: 20 yıl hapis
Xinjiang Wudun Hukuk Bürosunda görev yapan Davut Tursun, 22 Nisan 2018 tarihinde Hoten Bölgesi Orta Halk Mahkemesi tarafından mahkûm edildi.
Tursun, aşırılıkçılığı kullanarak yasaların uygulanmasını engellemek ve çok eşlilik suçlamalarıyla 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Ayrıca 5 yıl siyasi haklardan yoksun bırakılmasına ve 10 bin yuan para cezası ödemesine hükmedildi.
Avukatlık ruhsatı 14 Haziran 2019 tarihinde iptal edildi.
3. Yaqup Abliz: 5 yıl 6 ay hapis
Xinjiang Mayili Hukuk Bürosunda çalışan Yaqup Abliz, 24 Temmuz 2018 tarihinde Kargılık İlçe Halk Mahkemesi tarafından etnik nefreti ve ayrımcılığı körüklemek suçlamasıyla mahkûm edildi.
Abliz’e 5 yıl 6 ay hapis cezası verildi. Ayrıca 1 yıl siyasi haklardan yoksun bırakılmasına karar verildi.
Meslek ruhsatı 14 Haziran 2019 tarihinde iptal edildi.
4. Yasin Barat: 20 yıl hapis
Xinjiang Dinahe Hukuk Bürosunda görev yapan Yasin Barat, 9 Nisan 2018 tarihinde Bayingolin Bölgesi Orta Halk Mahkemesi tarafından mahkûm edildi.
Barat’a yöneltilen suçlamalar arasında terör örgütüne katılmak, toplumsal düzeni bozmak amacıyla kalabalık toplamak ve tehlikeli yöntemlerle kamu güvenliğini tehdit etmek bulunuyordu.
20 yıl hapis ve 5 yıl siyasi haklardan yoksun bırakılma cezasına çarptırılan Barat’ın temyiz başvurusu 17 Ağustos 2018 tarihinde Sincan Yüksek Halk Mahkemesi tarafından reddedildi ve ilk derece mahkemesinin kararı onandı.
Avukatlık ruhsatı 14 Haziran 2019 tarihinde iptal edildi.
5. Aziz Abdureshit: 18 yıl hapis
1985 yılından bu yana avukatlık yapan ve Xinjiang Youhao Hukuk Bürosunda görevli olan Aziz Abdureshit, bölgenin deneyimli hukukçularından biriydi.
Abdureshit, 20 Eylül 2018 tarihinde Karakaş İlçe Halk Mahkemesi tarafından terörizmi yaymak ve toplumsal düzeni bozmak amacıyla kalabalık toplamak suçlamalarıyla mahkûm edildi.
18 yıl hapis cezasına çarptırılan avukatın 5 yıl siyasi haklardan yoksun bırakılmasına ve 40 bin yuan para cezası ödemesine karar verildi.
Meslek ruhsatı 14 Haziran 2019 tarihinde iptal edildi.
6. Ekber Nurmemet: 20 yıl hapis
Xinjiang Youhao Hukuk Bürosunda görev yapan Ekber Nurmemet, 21 Eylül 2018 tarihinde Karakaş İlçe Halk Mahkemesi tarafından terörizmi yaymak ve toplumsal düzeni bozmak amacıyla kalabalık toplamak suçlamalarıyla mahkûm edildi.
Nurmemet’e 20 yıl hapis ve 5 yıl siyasi haklardan yoksun bırakılma cezası verildi. Ayrıca 45 bin yuan para cezasına hükmedildi.
Avukatlık ruhsatı 14 Haziran 2019 tarihinde iptal edildi.
7. İskender Vahap: 3 yıl hapis
Xinjiang Wutikuer Hukuk Bürosunda çalışan İskender Vahap, diğer altı avukattan farklı olarak 2021 yılında yayımlanan idari yaptırım kararıyla gündeme geldi.
Hami İli Yizhou Bölgesi Halk Mahkemesi tarafından ruhsatsız silah ve mühimmat bulundurmak ve aşırılıkçılığı savunan materyalleri yasa dışı şekilde bulundurmak suçlamalarıyla mahkûm edildi.
Vahap’a 3 yıl hapis ve 3 bin yuan para cezası verildi.
Uygur Özerk Bölgesi Adalet Bakanlığı, 4 Ekim 2021 tarihinde avukatlık ruhsatını iptal etti.
‘TERÖRİZM’, ‘AŞIRILIKÇILIK’ VE ‘ETNİK NEFRET’ SUÇLAMALARI
Kashgar Times’ın incelemesine göre, söz konusu avukatlara yöneltilen suçlamalar Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da uzun süredir uyguladığı güvenlik ve kamu düzeni politikalarının hukuki çerçevesiyle bağlantılı.
Çin yönetimi, güvenlik politikalarını genellikle ‘üç kötü güç’ olarak tanımladığı terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkçılıkla mücadele gerekçesi üzerinden savunuyor.
Ancak araştırmada incelenen kararlar, bu suçlamaların kapsamının oldukça geniş tutulduğuna ve farklı faaliyetlerin güvenlik suçları kapsamında değerlendirilebildiğine ilişkin ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Özellikle şu suçlamalar dikkat çekiyor:
- Aşırılıkçılığı kullanarak yasaların uygulanmasını engellemek.
- Terörizmi yaymak.
- Terör örgütüne katılmak.
- Etnik nefreti ve ayrımcılığı körüklemek.
- Toplumsal düzeni bozmak amacıyla kalabalık toplamak.
- Aşırılıkçılığı savunan materyalleri bulundurmak.
Araştırmanın değerlendirmesine göre, geniş yorumlanabilen bu suç tanımları, Doğu Türkistan’daki Uygur hukukçuların ve savunma avukatlarının faaliyetlerinin cezai yaptırımlarla karşılaşmasına zemin hazırlayan bir mekanizma olarak işlev görüyor.
UYGUR TÜRKLERİNİN HUKUKİ SAVUNMA İMKÂNLARI DA DARALDI
Yedi avukatın mahkûm edilmesi ve meslekten çıkarılması, yalnızca bireysel hukukçuların yaşadığı bir mağduriyet olarak değerlendirilmiyor.
Avukatlar, bir toplumun adalet mekanizmasına erişebilmesinde ve temel haklarının korunmasında hayati bir görev üstleniyor. Özellikle siyasi ve güvenlik suçlamalarıyla yargılanan kişilerin bağımsız hukuki savunmaya erişebilmesi, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri.
Bu nedenle Uygur avukatların uzun süreli hapis cezalarına çarptırılması ve meslek ruhsatlarının iptal edilmesi, Doğu Türkistan’da Uygur Türklerinin hukuki savunma imkânlarının ne ölçüde daraldığı sorusunu gündeme getiriyor.
Kashgar Times, söz konusu kararların bölgedeki bağımsız hukuki savunma altyapısının sistematik biçimde ortadan kaldırıldığına işaret ettiğini savunuyor.
Araştırmada, mahkeme ve adalet kurumlarının güvenlik politikaları çerçevesinde hareket etmesinin, avukatların mesleki faaliyetlerini de ciddi biçimde etkilediği vurgulanıyor.
ÇİN’İN KENDİ RESMÎ KAYITLARI BELGE NİTELİĞİ TAŞIYOR
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, bilgilerin yalnızca tanık anlatımlarına veya bağımsız insan hakları kuruluşlarının değerlendirmelerine dayanmaması.
Kashgar Times, incelemesinde doğrudan Uygur Özerk Bölgesi Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinde yayımlanan idari yaptırım kararlarına yer verdi.
14 Haziran 2019 tarihli resmî kararda, Yasin Tohti, Davut Tursun, Yaqup Abliz, Yasin Barat, Aziz Abdureshit ve Ekber Nurmemet hakkındaki mahkûmiyetler ile meslek ruhsatlarının iptali kayıt altına alındı.
4 Ekim 2021 tarihli başka bir kararda ise İskender Vahap’ın mahkûmiyeti ve avukatlık ruhsatının iptali belgelendi.
Söz konusu belgeler, Çin yönetiminin kendi resmî kurumları tarafından yayımlanmış olması bakımından önem taşıyor.
Kashgar Times ayrıca, Çin yönetiminin internet sitelerinde yayımlanan bu tür kayıtların zaman içerisinde silinebileceği veya erişime kapatılabileceği endişesiyle belgelerin Xinjiang Victims Database tarafından dijital ortamda arşivlendiğini bildirdi.
DOĞU TÜRKİSTAN’DA HUKUK VE ADALET TARTIŞMASI
Uygur Türkü avukatların mahkûmiyetleri, Doğu Türkistan’daki insan hakları ve adalet sistemiyle ilgili tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.
Özellikle 16 yıl 6 aydan 20 yıla kadar ulaşan hapis cezaları, avukatlık mesleğinin bağımsızlığı ve savunma hakkının korunması açısından dikkat çekici.
Bir hukuk sisteminde avukatların görevi, müvekkillerinin haklarını savunmak ve yargılamanın hukuka uygun yürütülmesine katkıda bulunmaktır. Bu görevi yerine getiren hukukçuların ağır güvenlik suçlamalarıyla karşı karşıya kalması ise bağımsız savunmanın sınırları konusunda ciddi endişeler doğuruyor.
Çin yönetiminin resmî belgeleri, yedi Uygur avukatın mahkûmiyetini ve meslekten çıkarılmasını açıkça ortaya koyarken, davaların bütün delillerine, savunma makamlarının argümanlarına ve yargılama süreçlerinin ayrıntılarına ilişkin kapsamlı bağımsız bilgilere bu belgeler üzerinden ulaşılamıyor.
Bununla birlikte ortaya çıkan kayıtlar, Doğu Türkistan’da hukukçuların karşı karşıya kaldığı baskıların araştırılması ve uluslararası kamuoyunun dikkatine sunulması bakımından önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Doğu Türkistan’da Uygur Türklerinin yalnızca kimlikleri, dilleri ve kültürleri değil, haklarını savunabilecek hukukçulara erişimleri de tartışma konusu olmaya devam ediyor. Yedi avukatın ağır mahkûmiyetleri, bölgede adaletin ve bağımsız savunma hakkının geleceğine ilişkin soru işaretlerini daha da artırıyor.
Haber kaynağı: Kashgar Times – Arslan Hidayat, 12 Kasım 2026. Çin Uygur Özerk Bölgesi Adalet Bakanlığının 14 Haziran 2019 ve 4 Ekim 2021 tarihli resmî idari yaptırım kararları.























