Nöbetçi Eczaneler
46 yaşındaki Çeçen sığınmacı İshak Yapuyev Dabayeviç, yaklaşık yedi aydır İzmir Geri Gönderme Merkezi’nde tutuluyor. Üç ay önce kalp rahatsızlıkları başlayan Dabayeviç’in sağlık durumu giderek ağırlaştı. Defalarca hastaneye sevk talebinde bulunmasına rağmen, talepleri uzun süre karşılanmadı. Ancak kendi başına ayağa kalkamayacak hâle geldiğinde acilen hastaneye kaldırıldı ve kalp ameliyatı oldu.
Ne var ki ameliyatın üzerinden yalnızca iki gün geçmesine rağmen, Dabayeviç henüz yürüyemeyecek durumda iken geri gönderme merkezine götürüldü. O günden bu yana yatağa bağımlı kaldığını, kalp ağrılarının devam ettiğini ve yemek yemekte güçlük çektiğini aktarıyor. Ağır sağlık sorunlarına rağmen hâlâ merkezde tutuluyor olması, insan hakları savunucuları açısından büyük bir kaygı kaynağı.
Dabayeviç’in geçmişi ise durumu daha da kritik kılıyor. Gençlik yıllarında Çeçen halkının özgürlüğü için mücadele eden liderler Şehid Aslan Maşadov ve Şehid Şamil Basayev’in yanında yer aldığı biliniyor. Bu nedenle Rusya makamları tarafından 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Uzun yıllar ağır hapishane koşullarında kalan Dabayeviç, yeni bir takibata uğramamak için Türkiye’ye sığınmak zorunda kaldı. Ancak burada da özgürlüğünden mahrum bırakıldı ve yaşam hakkı tehlike altına girdi.
Türkiye’deki geri gönderme merkezleri, uzun zamandır işkence iddiaları, yetersiz sağlık hizmetleri, kötü muamele ve hukuki belirsizliklerle gündeme geliyor. Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve yerel sivil toplum kuruluşları, bu merkezlerde yaşanan ihlallerin “görünmez hapishaneler” oluşturduğunu defalarca vurguladı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına rağmen, sağlık sorunları olan sığınmacıların tutulmaya devam etmesi, “yaşam hakkı”nın doğrudan ihlali anlamına geliyor.
İzmir’deki bu son olay, geri gönderme merkezlerindeki uygulamaların yalnızca insani değil, aynı zamanda hukuki bir kriz olduğunu da gösteriyor. Özellikle ciddi sağlık sorunları olan kişilerin tutulmaya devam etmesi, uluslararası sözleşmelere aykırı bir durum yaratıyor.
Hak örgütleri, yetkililere acil çağrı yaparak İshak Yapuyev Dabayeviç’in tedavi hakkının sağlanmasını, tutulma koşullarının gözden geçirilmesini ve yaşam hakkını tehdit eden uygulamalara son verilmesini talep ediyor.